Сусветны эканамічны крызіс Беларусі не пагражае. Пакуль што

Падзеі, што адбываюцца апошнім часам у сусветнай эканоміцы, усё часцей выклікаюць пытанне: а куды, уласна кажучы, ідзе тая самая эканоміка? Чаму растуць кошты на нафту і золата? Чаму падае курс долару, і ці не надышоў час для новай сусветнай валюты? Што трэба чакаць ад гэтых падзеяў Беларусі? Свой каментар сайту EXPERTBY.ORG дае Міхаіл Каваль, супрацоўнік адной з расійскіх кампаніяў, бізнес якой - кіраванне актывамі. 

Пытанне аб сучасных падзеях у эканоміцы надта маштабны, каб на яго адказаць не тое што коратка, а ўвогуле адказаць. Але ў цэлым, я б вылучыў з элементаў сучаснага эканамічнага становішча крызіс ліквіднасці, які нарадзіўся ў Злучаных Штатах на рынку іпатэчных крэдытаў і паспяхова распаўсюдзіўся практычна на ўсю сусветную фінансавую сістэму. Недзе ягоныя праявы больш глыбокія, недзе - не да такой ступені. Адпаведна, гэта падрывае пазіцыі долара, які слабее і, магчыма,будзе працягваць слабець далей. Усё,што адбываецца з коштамі на нафту ды іншыя сыравінныя тавары, - гэта, па большай частцы, укоснае следства дадзенага крызісу. А менавіта: асноўная частка гэтых тавараў прадаецца за долары. Адпаведна, аслабленне долара вядзе да падвышэння коштаў.

Магчыма, у дадзеным становішчы ёсць сэнс перайсці на іншую сусветную валюту. Але гэта не такі хуткі працэс. Ён, дарэчы, ўжо ідзе. І ён будзе ісці гады, магчыма, дзесяцігоддзі. Думаю, ісці ён будзе з пераменным поспехам. То бок,змена сусветнай валюты - гэта не тое,што робіцца хутка.

Што тычыцца магчымых канкурэнтаў долару ў ролі сусветнай валюты,дык я магу дакладна сказаць, якая валюта ў бліжэйшы час ім дакладна не будзе. Гэта - еўра. Пакуль Еўропа не пераварыць тыя эканомікі, якія патрапілі да яе апошнім часам, яе валюта не будзе прэтэндаваць на глабальныя ролі. З цягам часу, магчыма, гэта і адбудзецца, але тут лік ідзе на дзесяцігоддзі.

У дадзенай сітуацыі працытую калегу з State Street - старэйшага амерыканскага банка. Два гады таму ён чытаў лекцыю на гэтую тэму ў Лондане (ня памятую, на жаль, як яго клічуць). З ягонага пункту гледжання,патэнцыйныя прэтэндэнты на званне новай рэзервовай валюты - гэта, магчыма, юань і, магчыма, індыйская рупія. Ізноў жа, нідзе ў свеце не сказана, што павінна існаваць толькі адна рэзервовая валюта. Іх можа быць некалькі, і яны могуць канкурыраваць паміж сабой. Проста пазіцыі долара былі ў апошнія дзесяцігоддзі надта моцнымі, каб у яго з'яўляліся канкурэнты. А цяпер відавочныя канкурэнты ёсць. І ў якасці такіх канкурэнтаў варта разглядаць не еўра, а валюты тых эканомік, што развіваюцца.

Што тычыцца юаня, дык тут ёсць меркаванне, што стан кітайскай эканомікі не дазволіць яму зрабіцца канкурэнтам долару. Але, тут трэба адзначыць некалькі момантаў. Па-першае, стан кітайскай эканомікі нікому дакладна невядомы. Паколькі, калі і не сама эканоміка, дык статыстыка падпарадкавана, можна казаць, волі партыі. І рэальнае становішча, у першую чаргу, у банкаўскай сістэме, якая абцяжарана вялікай колькасцю дрэнных крэдытаў, застаецца загадкавым. Існуюць шматлікія здагадкі: і вельмі пазітыўныя, і вельмі негатыўныя. Але гэта ўсё - здагадкі, гэта ацэнкі разнастайных аналітыкаў з розных фінансавых установаў. То бок, ніякага кансенсусу пакуль няма.

Я б яшчэ дадаў вось што: дзеля таго, каб валюта краіны атрымала прызнанне як рэзервовая ў вялікай колькасці краін, моцная эканоміка не з'яўляецца абавязковым патрабаваннем. Кітай ужо з'яўляецца рэгіянальным лідэрам у ціхаакіянскім басейне. Безумоўна, ён знаходзіцца ў ліку прэтэндэнтаў на лідэрства сусветнае. І, урэшце, гэта яго прымушае - дазволю сабе памарыць - да пэўнай мадэлі паводзінаў, якую мы б назвалі імперскай. Пад ёй я разумею узмацненне свайго ўплыву ў свеце, г.ё. узмацненне сваёй вагі ў міжнародным гандлі, у міжнароднай эканоміцы і, безумоўна, у міжнароднай палітыцы. Калі Кітай не пачне праводзіць ізаляцыянісцкую палітыку, што яму прыпісваюць некаторыя эксперты, калі ён сапраўды будзе займацца эканамічнай экспансіяй, дык проста ягоны размер і колькасць насельніцтва створаць перадумовы таму, каб кітайская валюта зрабілася адной з сусветных рэзервовых валют. Што тычыцца палітычнай стабільнасці гэтай краіны, дык магу толькі сваё ўласнае меркаванне выказаць, што Кітай застанецца адзіным і непадзельным.

У ЗША таксама ёсць свае амбіцыі, і яны застаюцца пакуль што сусветным лідэрам. Але пры гэтым яны, у прынцыпе, свае пазіцыі губляюць. Адсоткавая вага амерыканскай эканомікі ў эканоміцы сусветнай усё ж скарачаецца на карысць тых эканомік, якія развіваюцца. Гэта, у першую чаргу, краіны БРІК (Бразілія, Расія, Індыя, Кітай). Тут трэба прыгадаць і тую акалічнасць, што Злучаныя Штаты зрабіліся лідэрам у прамысловай вытворчасці яшчэ, калі не памыляюся, да Першай сусветнай. А долар зрабіўся сусветнай рэзервовай валютай пасля Другой. Гэта - не мой пункт гледжання, але я з ім згодны: менавіта Другая сусветная зрабіла ЗША сусветнай дзяржавай. Да гэтага моманту асноўнай, не адзінай, але асноўнай рэзервовай валютай быў брытанскі фунт, хоць Брытанская імперыя была напярэдадні свайго распаду, і яе доля ў сусветнай эканоміцы бесперапынна скарачалася. Усё гэта я вяду да таго, што працэсы, якія ідуць у эканоміцы, адбываюцца не раптам і не па камандзе. Існуюць тэндэнцыі, якія, умоўна кажучы, могуць завяршыцца перамогай юаня па-над доларам, а могуць і не завяршыцца.

Вяртаючыся да тэмы стану сучаснай эканомікі, магу казаць, што крызіс ліквіднасці ў ЗША нараджаецца з крызісу даверу. Становішча, увогуле, наступнае: фінансавыя інстытуты, не ведаючы аб'ем патэнцыйных праблем адзін у аднаго, не маючы магчымасці зрабіць дакладную здагадку, хто якім аб'ёмам праблемных каштоўных папераў і праблемных крэдытаў валодае, апасаюцца зычыць грошы адзін аднаму. Ад гэтага грошы даражэюць, і крэдыт робіцца недаступным канцавому спажыўцу.

Што рабіць у такім становішчы? Рабіць усё, каб гэты крэдыт быў даступным. Федэральны рэзерв прымае меры, але пакуль што пара зыходзіць у свісток. Ён істотна знізіў стаўку на крэдытаванне пазычальнікаў першай катэгорыі надзейнасці, але крызіс даверу тым пакуль не пераадолены. То бок, нягледзячы на тое, што першасныя пазычальнікі могуць займаць грошы сапраўды вельмі танна, яны не даюць гэтыя грошы ў пазыку канцавым пазычальнікам (канцавым спажыўцам). Пакуль такое становішча захоўваецца, будзе захоўвацца і крызісная сітуацыя.

Федэральны рэзерв робіць яшчэ шэраг мер, накіраваных на пераадоленне крызісу. Ён пачынае прымаць паперы, пакуль што беспраблемныя, але ўжо не першай катэгорыі, у заклад пад уласныя крэдыты. Я думаю, што рана ці позна ўва імя выратавання сітуацыі ён можа пачаць прымаць у заклад і паперы, скажам так, пагашэнне якіх ня ёсць відавочным. То бок паперы нізкай якасці. Па сутнасці, гэта запушчаны друкарскі станок. Ад гэтага, дарэчы, і долар слабее. Федэральны рэзерв друкуе долары, якія не забяспечаны таварам. Гэты крызіс таксама не з'яўляецца непераадольным, але долар і далей можа губляць пазіцыі.

Ёсць і неэканамічныя спосабы пераадолення крызісу. Напрыклад, адміністрацыйныя забароны ці загады, якія дзяржаўная ўлада можа аддаваць гаспадарчым суб'ектам: фінансавым інстытутам, буйным карпарацыям. Гэта тыя меры, якія супярэчаць сцвярджэнню, што рынак усё расставіць па сваіх месцах. Думаю, што такія меры будуць прыняты, больш таго, яны ўжо прымаюцца. Самая вядомая і папулярная нерынкавая мера - гэта інтэрвенцыя цэнтральнага банка, які спрабуе ці падтрымаць, ці аслабіць уласную валюту. Інтэрвенцыя можа быць як простай, калі цэнтральны банк набывае ці прадае валюту, так і вербальнай, калі манетарная ўлада робіць заяву наконт таго, што, маўляў, валюта гэтакай дзяржавы надта пераацэнена (ці недаацэнена), і ён, цэнтральны банк, лічыць такое становішча непрымальным. І ўсе, каму гэтая заява адрасавана, разумеюць, што ім ня варта рабіць стаўкі у той бок, у які ня трэба дзяржаве.

Зразумела, што ўлада заўжды мае магчымасць націснуць на суб'ектаў бізнесу. Яна мае магчымасць гэта зрабіць нават непрыгожым чынам, але паколькі паміж людзьмі культурнымі заведзена не давадзіць справу да крайнасці, дык намёку звычайна бывае досыць. Ня так даўно я прачытаў інфармацыю, праўда, на ўзроўні чуткі, што ўлады Сінгапуру (ці Тайваню - дакладна ня памятую) намякнулі мясцовым банкам, што ня варта павялічваць пазіцыі супраць амерыканскага долару. Вось гэта і ёсць прыклад нерынкавага ўплыву на становішча. І думаю, што да арыштаў кіраўнікоў банкаў там справа не дойдзе.

Для Беларусі пакуль што гэтыя праблемы не актуальныя. У яе няма фондавага рынку ў тым выглядзе, у якім ён існуе ў большасці краінаў. Канешне, можна пражыць і ўвогуле без фондавага рынку. Вось, Савецкі Саюз, напрыклад, 70 год працягнуў. Дзеля гэтага трэба мець нацыяналізаваную эканоміку, то бок сродкі вытворчасці павінны належыць дзяржаве. Ізноў жа, наяўнасць/адсутнасць фондавага рынку можа мець некалькі іпастасяў. То бок, калі ў краіне ёсць прыватныя прадпрыемствы, дык, хутчэй за ўсё, ёсць і фондавы рынак, паколькі мяркуецца, што калі чалавек валодае прадпрыемствам ці якой-небудзь ягонай часткай, дык ён нейкім чынам можа сваё валоданне перадаць, прадаць і г.д.. Іншая справа, наколькі эфектыўныя гэтыя працэдуры, наколькі свабодным з'яўляецца абмен правамі на валоданне прадпрыемствамі. Калі працэдура занадта складаная і патрабуе шмат выняткаў, дык будзе вельмі цяжка прыцягнуць знешніх інвестараў, і рынак не адбудзецца. Вось з пункту гледжання патрэбаў таго бізнесу, дзе я працую, беларускі фондавы рынак не існуе. Па меншай меры, дэ-факта. Дэ-юрэ - так, ён існуе. І для кагосьці, магчыма, гэты ўзровень ягонага развіцця ёсць дастатковым, але не для нас.

У бягучы момант у эканамічным плане Беларусь моцна завязана на Расію. І калі ідзе рост расійскай эканомікі, будзе ісці рост і эканомікі беларускай. Прычым тэмпы росту беларускай эканомікі будуць апярэджваць тэмпы росту расійскай, як, уласна кажучы, і тэмпы падзення. Канешне, калі будзе зроблена пераарыентацыя вытворчасці, стварэнне новых прадпрыемстваў, тады сітуацыя зменіцца, і зменіцца яна, у такім выпадку, хутка.

З іншага боку, Расія ў бягучы момант мае больш грошай, чым яна можа пераварыць. Дзякуючы гэтаму, яна ў пэўнай ступені ёсць засцярожанай ад, па меншай меры, рэзкіх наступстваў фінансавага крызісу, і ён можа прайсці для яе незаўважна. Іншая справа, калі ён зацягнецца. Тады ён і да Расіі дабярэцца, і, адпаведна, далей, па ўсіх звёнах ланцугу. У такім выпадку працэс пагружэння ў крызіс будзе больш доўгім, але затое і больш пакутлівым. Калі казаць коратка, дык у бягучы момант Беларусь з сусветнай эканомікай звязана праз Расію, і, у пэўнай ступені, гэтае пасрэдніцтва згладжвае становішча.

Хацелася б верыць, што перспектывы ў расійскай эканомікі добрыя. Але паверыць у гэта замінае занадта вялікая прывязка і залежнасць ад коштаў на энерганосьбіты і надзвычай інертныя паводзіны расійскіх эканамічных уладаў, ды і, дарэчы, эканамічнай супольнасці, прадпрымальнікаў, якія не жадаюць нічога рабіць дзеля таго, каб гэтае становішча змяніць. Усё неяк гэтак удала склалася, што зараз вельмі добра ўсім, і, зразумела, нешта змяняць нявыгадна, а тое і проста ляніва. І я страшуся, што калі неабходнасць пераменаў будзе занадта відавочнай, будзе ўжо позна. Зразумела, што ў выніку ўсё будзе добра, але шлях да гэтага "добра" будзе цяжкім. Па меншай меры, эйфарыя наконт расійскай эканомікі ня ёсць абгрунтаванай. Асноўныя фонды застаюцца адсталымі. Па-ранейшаму тое, што цяпер, як кажуць, на слыху ў галіне тэхналогіяў - нанатэхналогіі ды іншыя модныя словы і пазначэнні - гэта пакуль што пражыванне (у сэнсе марнаванне) спадчыны
Савецкага Саюзу. І калі там ёсць нейкія зрухі, і з'яўляецца нешта новае, дык, на жаль,у СМІ гэта слаба асвятляецца. У мяне пакуль што няма адчування, што недзе ёсць магчымасць якаснага прарыву. Пакуль што прарываюцца толькі трубы, якія пракладзены яшчэ за савецкім часам...
 
Я, канешне, у сілу сваёй прафесіі, арыентуюся на кароткатэрміновыя тэндэнцыі. Я спрабую зарабіць тым, што ўкладаю грошы ў каштоўныя паперы, і гэта мае малое дачыненне да макраэканомікі. Гэта, хутчэй, гульня на настроях, а не на глабальных працэсах. І гэтыя настроі падказваюць, калі казаць пра канкрэтыку, што трэба набываць паперы з сферы энерганосьбітаў. І тут не павінна палохаць перспектыва з'яўлення альтэрнатыўных крыніцаў энергіі. Гэта досыць доўгі працэс. Пакуль што самыя танныя з альтэрнатыўных крыніцаў каштуюць істотна даражэй за традыцыйныя. Да таго ж буйныя замежныя нафтавыя кампаніі займаюцца распрацоўкай альтэрнатыўных тэхналогіяў. І расійскія кампаніі, я перакананы, рана ці позна прыйдуць да гэтага. Але гэта пакуль што толькі пачатак працэсу.

Добрыя перспектывы таксама і ў некаторых іншых варыянтах укладання інвестыцый. Напрыклад, таварныя ф'ючарсы. Яны, у некаторым сэнсе, з'яўляюцца экзатычнымі для нашых інвестараў, але з майго пункту гледжання мае сэнс набываць на біржы ўсё, што звязана з харчаваннем, у першую чаргу - збожжавыя. Тут матывацыяй служыць той факт, што спажыванне збожжавых у Кітаі расце, а вытворчасць падае. І нават, нягледзячы на тое, што бягучы крызіс можа скалануць і Кітай (ёсць меркаванне, што пасля алімпіяды там можа адбыцца вельмі суровая рэцэсія), ён ня зломіць тэндэнцыю. Таму я лічу, што попыт на харчаванне ў свеце будзе расці. Таму для тых інвестараў, у каго ёсць магчымасць працаваць на Чыкагскай ф'ючарснай біржы, набываць там адпаведныя кантракты, гэта будзе досыць цікава. Калі, адпаведна, інвестыцыйныя гарызонты дастаткова працяглыя, ад году і болей.

Міхаіл Каваль
супрацоўнік адной з расійскіх кампаніяў, бізнес якой - кіраванне актывамі